ข้อมูลทางการแพทย์จาก Cleveland Clinic และ สำนักระบาดวิทยา ระบุว่า ภาวะมดลูกแตก (Uterine Rupture) แม้จะพบได้น้อย (ประมาณ 1 ใน 2,000 ของการตั้งครรภ์ทั่วไป) แต่เป็นภาวะวิกฤตที่ทำให้อัตราการเสียชีวิตของทารกสูงถึง 6% และมารดามีความเสี่ยงเสียเลือดจนช็อกได้ ประเด็นสำคัญที่ควรทราบมีดังนี้
- กลุ่มเสี่ยงสูงสุด: คุณแม่ที่เคยผ่าตัดคลอด (C-Section) มาก่อน โดยเฉพาะผู้ที่พยายามคลอดธรรมชาติในท้องถิ่น (VBAC)
- สัญญาณเตือน: ปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน เลือดออกทางช่องคลอด และที่สำคัญที่สุดคือ ทารกดิ้นน้อยลงหรือหัวใจเต้นผิดปกติ
- ระยะเวลาเกิด: สามารถเกิดขึ้นได้ทุกระยะของการตั้งครรภ์ แต่พบบ่อยที่สุดในช่วง “เจ็บครรภ์คลอด”
สาเหตุหลักของการเกิดมดลูกแตก
1. ความผิดปกติของผนังมดลูก
- แผลเก่าจากการผ่าตัด: แผลเป็นจากการผ่าคลอดครั้งก่อน (โดยเฉพาะแผลแนวตั้ง) หรือแผลจากการผ่าเนื้องอกมดลูก เป็นจุดที่อ่อนแอที่สุดเมื่อมดลูกขยายตัว
- มดลูกผิดปกติแต่กำเนิด: เช่น มดลูกมีขนาดเล็กเกินไป หรือมีรูปร่างผิดปกติ (Bicornuate Uterus) ทำให้ไม่สามารถขยายตามขนาดทารกได้
2. แรงดันภายในมดลูกมากเกินไป
- ครรภ์แฝด: มดลูกต้องขยายตัวมากกว่าปกติหลายเท่า
- ทารกตัวใหญ่ผิดปกติ: หรือทารกอยู่ในท่าขวาง ทำให้ผนังมดลูกบางส่วนถูกยืดจนปริแตก
3. การบีบตัวของมดลูกที่ผิดปกติ
- การใช้ยาเร่งคลอดในปริมาณที่มากเกินไป หรือการได้รับยาบางชนิดที่กระตุ้นการหดตัวรุนแรง จนผนังมดลูกทนไม่ไหว
สัญญาณเตือนและภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิต
เมื่อมดลูกแตกจะเกิดรูโหว่ที่ทำให้เลือดไหลเข้าไปในช่องท้องจำนวนมาก คุณแม่อาจมีอาการดังนี้
- ภาวะช็อก: ความดันโลหิตต่ำ หัวใจเต้นเร็ว เวียนศีรษะ หายใจถี่
- ทารกหลุดเข้าช่องท้อง: เมื่อมดลูกแตก ทารกอาจหลุดออกจากมดลูกเข้าไปในช่องท้อง ทำให้ขาดออกซิเจนและเสียชีวิตอย่างรวดเร็ว
- การสูญเสียมดลูก: ในรายที่เสียเลือดมากและไม่สามารถซ่อมแซมได้ แพทย์อาจจำเป็นต้อง ตัดมดลูก (Hysterectomy) เพื่อรักษาชีวิตคุณแม่
สรุปแนวทางการป้องกันและดูแลตัวเอง
ภาวะมดลูกแตกเป็นเหตุการณ์ที่คาดเดาได้ยาก แต่ลดความเสี่ยงได้โดย
- แจ้งประวัติโดยละเอียด: หากเคยผ่าคลอด ขูดมดลูก หรือผ่าตัดเนื้องอก ต้องแจ้งแพทย์ทันที
- ปรึกษาแผนการคลอด: หากเคยผ่าคลอดมาก่อน แพทย์มักแนะนำให้ผ่าคลอดซ้ำเพื่อเลี่ยงแรงเบ่งที่อาจทำให้แผลเดิมปริ
- สังเกตอาการผิดปกติ: หากมีอาการปวดท้องรุนแรงในจุดเดิม (บริเวณแผลเก่า) หรือลูกดิ้นน้อยลง ให้รีบพบแพทย์ทันที
Q&A คำถามที่พบบ่อย
- เคยผ่าคลอดแล้ว ท้องถัดไปคลอดธรรมชาติได้ไหม? ทำได้ (เรียกว่า VBAC) แต่มีความเสี่ยงมดลูกแตกประมาณ 1 ใน 300 ราย ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดในโรงพยาบาลที่มีเครื่องมือผ่าตัดฉุกเฉินพร้อมเท่านั้น
- มดลูกแตกแล้วสามารถมีลูกอีกได้ไหม? ได้ หากแพทย์สามารถซ่อมแซมมดลูกได้สำเร็จ แต่การตั้งครรภ์ครั้งต่อไปจะมีความเสี่ยงสูงมาก และจำเป็นต้อง ผ่าตัดคลอด ก่อนกำหนดเพื่อเลี่ยงการเจ็บท้อง
- มดลูกแตกแบบ “ไม่สมบูรณ์” ต่างจาก “สมบูรณ์” อย่างไร? แบบไม่สมบูรณ์คือรอยฉีกขาดไม่ทะลุทุกชั้นของมดลูก (ยังเหลือชั้นเยื่อบุบางๆ) อันตรายน้อยกว่าแบบสมบูรณ์ที่ฉีกขาดทะลุทุกชั้นจนเลือดและทารกหลุดเข้าช่องท้อง
